Sprawy karne / Skazanie bez przeprowadzenia rozprawy
W ostatnich latach szczególne znaczenie zyskaÅ‚y tzw. tryby konsensualne, przewidujÄ…ce możliwość szybszego zakoÅ„czenia postÄ™powania karnego na mocy swego rodzaju „ugody” pomiÄ™dzy oskarżonym a oskarżycielem. GÅ‚ównÄ… zaletÄ… tego rodzaju trybów jest możliwość unikniÄ™cia uciążliwoÅ›ci zwiÄ…zanej z dÅ‚ugotrwaÅ‚ym postÄ™powaniem dowodowym, a także realny wpÅ‚yw oskarżonego na orzeczonÄ… wobec niego karÄ™.
JednÄ… z form konsensualnego zakoÅ„czenia postÄ™powania karnego jest skazanie bez rozprawy, przewidziane w art. 335 kpk, przy czym w zależnoÅ›ci od okolicznoÅ›ci, wniosek o skazanie bez rozprawy zastÄ™puje akt oskarżenia (§ 1) lub kierowany jest do sÄ…du wraz z aktem oskarżenia (§ 2).
Skazanie bez rozprawy na podstawie art. 335 § 1 kpk
Zamiast aktu oskarżenia prokurator może skierować do sÄ…du wniosek o wydanie na posiedzeniu wyroku skazujÄ…cego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych Å›rodków. Aby jednak oskarżony mógÅ‚ skorzystać z powyższego trybu, konieczne jest speÅ‚nienie nastÄ™pujÄ…cych przesÅ‚anek:
-
czyn zarzucany oskarżonemu jest występkiem;
-
oskarżony przyznał się do winy i złożył wyjaśnienia;
-
okoliczności popełnienia przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości;
-
w stosunku do oskarżonego istnieje pozytywna prognoza kryminologiczna, tj. postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte bez przeprowadzania postępowania dowodowego.
W przypadku gdy dojdzie do speÅ‚nienia wszystkim powyższych przesÅ‚anek i prokurator skieruje do sÄ…du stosowny wniosek, co do zasady nie przeprowadza siÄ™ postÄ™powania dowodowego. Omawiany przepis przewiduje jednak dwie sytuacje, w których dopuszczalne jest przeprowadzenie okreÅ›lonych czynnoÅ›ci procesowych:
-
po pierwsze, można przeprowadzić czynności dowodowe niezbędne do zweryfikowania wiarygodności wyjaśnień oskarżonego (np. przesłuchanie naocznego świadka zdarzenia);
-
po drugie, należy przeprowadzić w niezbÄ™dnym zakresie wszelkie czynnoÅ›ci sÅ‚użące zabezpieczeniu Å›ladów i dowodów przestÄ™pstwa przed ich zniszczeniem, utratÄ… lub znieksztaÅ‚ceniem (np. przeprowadzenie oglÄ™dzin miejsca zdarzenia, pobranie próbek krwi od osoby podejrzanej, przeszukanie).
Uzgodnienie obejmuje nie tylko karÄ™, lecz także ewentualne Å›rodki karne lub inne Å›rodki przewidziane w ustawie karnej, a także może objąć rozstrzygniÄ™cie w przedmiocie kosztów procesu.
Skazanie bez rozprawy na podstawie art. 335 § 2 kpk
OdrÄ™bny tryb przewiduje art. 335 § 2 kpk. Zgodnie z tym przepisem, prokurator może doÅ‚Ä…czyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie na posiedzeniu wyroku skazujÄ…cego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym Å›rodków, jeżeli:
-
czyn zarzucany oskarżonemu jest wystÄ™pkiem (tj. przestÄ™pstwem, którego dolna granica ustawowego zagrożenia karÄ… jest niższa niż trzy lata);
-
okoliczności popełnienia przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości;
-
oświadczenia dowodowe złożone przez oskarżonego nie są sprzeczne z dokonanymi ustaleniami;
-
wobec oskarżonego istnieje tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna (tj. dotychczasowa postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte pomimo nieprzeprowadzenia rozprawy).
Różnica z trybem przewidzianym w § 1 polega zatem przede wszystkim na tym, że prokurator kieruje wniosek o skazanie bez rozprawy obok aktu oskarżenia, a nie zamiast niego; ponadto, nie jest wymagane przyznanie siÄ™ oskarżonego do winy. Wystarczy, że depozycje oskarżonego nie bÄ™dÄ… sprzeczne ze zgromadzonym materiaÅ‚em dowodowym.
Podobnie jak w przypadku skazania bez rozprawy na podstawie § 1, wniosek prokuratora zawiera uzgodnionÄ… z oskarżonym karÄ™ lub innych Å›rodków przewidzianych za zarzucany mu wystÄ™pek.
Należy pamiętać, że jeżeli oskarżony nie jest pewny, czy ugoda z prokuratorem jest dla niego korzystna, na prawo do przejrzenia akt sprawy.
Skazanie w na podstawie art. 335 kpk następuje w formie wyroku sądu, wydanego po przeprowadzeniu posiedzenia w tym przedmiocie. O posiedzeniu należy poinformować oskarżonego i jego obrońcę a także pokrzywdzonego. Ich udział w posiedzeniu nie jest obowiązkowy, chyba że prezes sądu lub sąd tak zarządzi.
Czy sąd musi uwzględnić wniosek prokuratora o skazanie bez rozprawy?
Sąd nie może samodzielnie dokonywać zmian w zaproponowanym przez prokuratora rozstrzygnięciu, uzgodnionym z oskarżonym. Nie oznacza to jednak, że sąd jest całkowicie pozbawiony możliwości wpływu na treść wyroku, a jego rola sprowadza się do zatwierdzenia wniosku prokuratora.
ArtykuÅ‚ 343 kpk przewiduje dodatkowe przesÅ‚anki, od których speÅ‚nienia może być uzależnione uwzglÄ™dnienie wniosku o skazanie bez rozprawy.
Przede wszystkim, sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku od naprawienia szkody w całości albo w części lub od zadośćuczynienia pokrzywdzonemu za doznaną krzywdę.
Kolejnym warunkiem jest brak sprzeciwu ze strony pokrzywdzonego, prawidÅ‚owo powiadomionego o terminie posiedzenia. Należy przy tym pamiÄ™tać, że brak sprzeciwu nie jest równoznaczny z obowiÄ…zkiem wyrażenia zgody przez pokrzywdzonego – wystarczy, że pokrzywdzony nie bÄ™dzie oponowaÅ‚ przeciwko uwzglÄ™dnieniu przez sÄ…d wniosku.
Ponadto, sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku od dokonania w nim przez prokuratora wskazanej przez siebie zmiany. Zmiana ta musi zostać zaakceptowana przez oskarżonego.
W razie niewypeÅ‚nienia powyższych warunków, sÄ…d zwraca wniosek prokuratorowi. Zwrot wniosku na tej podstawie nie wyklucza możliwoÅ›ci ponownego wystÄ…pienia z wnioskiem o skazanie bez rozprawy w przyszÅ‚oÅ›ci.
Inaczej wyglÄ…da sytuacja, jeżeli sÄ…d zwrócić wniosek dlatego, że uzna go za bezzasadny. Wówczas, jeżeli wniosek zastÄ™powaÅ‚ akt oskarżenia (art. 335 § 1 kpk) sÄ…d zwraca sprawÄ™ prokuratorowi; natomiast jeżeli wniosek zÅ‚ożony byÅ‚ obok aktu oskarżenia (art. 335 § 2 kpk), sprawa rozpoznawana jest na zasadach ogólnych.
Czy od wyroku wydane w omawianym trybie można się odwołać?
Tak, jednak art. 447 § 5 kpk przewiduje ograniczenia dotyczÄ…ce podstaw apelacji od wyroku wydanego w trybie skazania bez rozprawy. Zgodnie z powyższym przepisem, apelacji nie można oprzeć na zarzucie bÅ‚Ä™du w ustaleniach faktycznych, rażącej niewspóÅ‚miernoÅ›ci kary, ani na zarzutach zwiÄ…zanych z treÅ›ciÄ… porozumienia zawartego pomiÄ™dzy prokuratorem a oskarżonym.